შობის მეთორმეტე ღამე ანუ როგორც გენებოთ..

მაკო გოჩაშვილი

ვისაც ერთხელ მაინც უნახავს რუსთაველის თეატრის სცენაზე რობერტ სტურუასეული ზღაპარივით ტკბილი შექსპირის „შობის მეთორმეტე ღამე ანუ როგორც გენებოთ“, შეუძლებელია დაივიწყოს ჭრელა-ჭრულა კოსტიუმებით შემოსილი მსახიობები, რომლებიც  ერთდროულად  მხიარული და ტრაგიკული, რეალური და არარეალური სამყაროს ბინადრები არიან და რომლებიც, ჩვენს თვალებს, გულებსა და გონებებს აფერადებენ.

არაა საჭირო ისაუბრო წლებზე მაშინ, როდესაც სპექტაკლი უკვდავია. რაც არ უნდა უცნაურად ჟღერდეს, რობერტ სტურუამ შექსპირის კომედია სახარების იგავებით გაამდიდრა, კომპოზიტორ გია ყანჩელის მუსიკისა და მხატვარ გოგი ალექსი-მესხიშვილის მხატვრობით სპექტაკლი სრულყოფილების გზაზე დააყენა და რუსთაველის თეატრის  მსახიობებთან ერთად (ლელა ალიბეგაშვილი, ნინო კასრაძე, ნანუკა ხუსკივაძე, გურამ საღარაძე, ზაზა პაპუაშვილი, ლევან ბერიკაშილი) თეატრის სცენაზე დაბადა სამყარო, სადაც რეჟისორის ფანტაზიამ ფრთები შეისხა და მაყურებელი რამდენიმე საათაინი ტკბილი ძილით დააძინა.

 „რობერტ სტურუას სპექტაკლები შეიძლება მოგწონდეს, შეიძლება - არა, მაგრამ ყველაფერი, რასაც ის ქმნის და ეხება, მაცდური და მიმზიდველია, მაშინაც კი, როცა სხვა მის ადგილას ვერაფერს შეამჩნევდა.“ - წერს სოფიო თოდუა.

2001 წელს გაზეთ დრონიში ერთ კარგ სტატის გადავაწყდი ამ სპექტაკლის შესახებ. აი, რას წერს მისი ავტორი, ხათუნა წულაძე:

„ამ სპექტაკლში ანგელოზის ფრთებს ისეთივე დატვირთვა აქვს, როგორიც სამეფო გვირგვინს სტურუას სხვა სპექტაკლებში, ოღონდ ძალაუფლების სიმბოლო უმანკოების სიმბოლოთია შეცვლილი და ისიც გაუფასურებული და შელახულია, რადგან ხელიდან ხელში გადადის და ყველა სათავისოდ ირგებს.

აქ ყველა ერთმანეთს ამცირებს და გულს სტკენს, ადანაშაულებს და ზნეობისაკენ მოუწოდებს, განკითხვის დღეს ახსენებს, შიშით კი არავის ეშინია, რადგან სხვაში ხედავენ მოძალადეს, საკუთარ თავში კი - მსხვერპლს. ყველას მაგივრად ტანჯული ქრისტე შემაძრწუნებელი მუსიკის ფონზე ქვესკნელიდან ამოდის, უკვე მერამდენედ აღმდგარი და მერამდენედ ჯვარცმული. ერთად შეჯგუფებული სპექტაკლის პერსონაჟები კი კვამლისაგან დაბინდული თვალებით შესცქერიან როგორ აკრავენ ჩვენს სინდისს ჯვარზე.“

Read More →

«Живые существа»

Внутренний мир человека, его блаженства, семья, дружба, измена, религия, менталитет грузинского народа – все это изложено в спектакле Давида Сакварелидзе «Живые существа» на примере жизни двух семей, чьи разногласия переходит из поколения в поколение. Все вверх дном, но каждый раз находится выход из ситуации. В данном же случае, отправной точкой отношений заклятых врагов, является любовь  детей, которая, несмотря ни на что, все же находит свое место.

Визуально действо происходит в одном пространстве, которое довольно естественное. Основной цвет сценографии – красный, который создает невероятный контраст с актерами, одетыми в черный. Несмотря на частое изменение места действия, сценография не меняется. Меняются лишь персонажи и их характеры.

 С первого взгляда, спектакль якобы основан на теме любви. Персонажи Руски Макашвили и Дато Дарчиа – Маико и Темико борятся за свою любовь. Они становятся жертвами ошибок и грехов своей семьи, но все же у них получается защитить свою любовь.

В спектакле задействованы известные грузинские современные театральные актеры, которые стараются создать сценические лица, с различным характером и стилем. Это Марина Кахиани, Татули Долидзе, Давид Квирцхалиа, Давид Уплисашвили, Мурман Джинория. Маленькую, но характерную роль в спектакле исполняют Нино Тархан-Моурави, Кети Хитири и Темико Чичинадзе. Некоторым из них даже приходится исполнять несколько ролей, так как в спектакле перед нами являются ожившие предметы.

Спектакль «Живые существа» не является высокохудожественным произведением искусства, но он может быть довольно интересным для зрителей, пришедших в театр с целью развлечься. Хотя, во время спектакля, постепенно увеличивается количество деталей и интрига, вопрос в том, насколько соответствуют чувтсва актров  и их действия, и насколько убедительна их манера исполнения. Спектакль заканчивается одинаковыми чувствами и хореографическими движениями актеров, что в жизни их персонажей ничего не изменится. Они останутся такими же живыми существами, какими зритель увидел их на сцене театра им. Ш.Руставели, в исполнении актеров труппы.

P.S. Я не могла оставить без внимания, статью Мариам Чубинидзе, опубликованную в январе 2008 года, о спектакле «Живые существа», где написано:

«Ромео и Джульетте явно повезло: только лишь потому, что они жили несколько веков назад (а не в 21 веке), что они жили в Вероне (а не в Грузии) и, конечно немного неудобно об этом говорить, но, что они ушли из жизни слишком рано, не успев надоесть друг другу – это тоже своего рода везение».

---------

«И я опять думаю, что Ромео и Джульетте и вправду повезло потому, что их печальная история без претензий выдержало время, в отличие от истории Маико и Темико».

Перевод – Ани Чибошвили

Read More →

სულიერი არსებები

მაკო გოჩაშვილი

ადამიანის პირადი სამყარო, პირადი სიამოვნებები, ოჯახი, მეგობრობა, ღალატი, რელიგია, ქართველი ხალხის მენტალიტეტი, დავით საყვარელიძის სპექტაკლში “სულიერი არსებები” ეს ყველაფერი გადმოცემულია ორი ოჯახის ცხოვრების მაგალითზე, რომელთა დაპირისპირებაც თაობიდან თაობაზე გადადის. ყველაფერი თავდაყირაა, მაგრამ ყოველთვის მოიძებნება ხოლმე გამოსავალი. ამ შემთხვევაში კი ამოსავალი წერტილი მოსისხლე მტრების შვილების სიყვარულია, რომელიც ყველაფრის მიუხედავად თავის ადგილს პოულობს. 

მოქმედება გარეგნულად ერთ სივრცეში მიმდინარეობს, რომელიც სისადავითაა სავსე. სცენოგრაფიის ძირითადი ფერი მუქი წითელია, რაც არაჩვეულებრივ კონტრასტს ქმნის მსახიობების შავ სამოსთან. მოქმედების ადგილის ხშირი ცვალებადობის მიუხედავად, სცენოგრაფია არ იცვლება. იცვლებიან მხოლოდ გმირები და მათი ხასიათები.

ერთი შეხედვით, სპექტაკლი თითქოს სასიყვარულო თემაზე უნდა იყოს აგებული. რუსკა მაყაშვილისა და დათო დარჩიას გმირები – მაიკო და თემიკო საკუთარი სიყვარულისთვის იბრძვიან. ისინი თავიანთი ოჯახების ცოდვებისა და შეცდომების მსხვერპლნი ხდებიან, მაგრამ მაინც ახერხებენ თავისი სიყვარულის დაცვას.

სპექტაკლში თავს იყრიან თანამედროვე ქართული თეატრის თვალსაჩინო წარმომადგენლები, რომლებიც ცდილობენ შექმნან განსხვავებული ხასიათისა და სტილის სცენური სახეები. ესენი არიან: მარინა კახიანი, თათული დოლიძე, დავით კვირცხალია, დავით უფლისაშვილი, მურმან ჯინორია. სპექტაკლში პატარა, მაგრამ სახასიათო როლებს ასრულებენ მსახიობები: ნინო თარხან-მოურავი, ქეთი ხიტირი და თემიკო ჭიჭინაძე. ზოგიერთ მათგანს რამდენიმე როლის თამაშიც კი უწევს, რადგან სპექტაკლში გაცოცხლებული საგნები გვევლინებიან.

სპექტაკლი “სულიერი არსებები” არ არის მაღალმხატვრული ხელოვნების ნიმუში, მაგრამ თეატრში გართობის მიზნით მისული მაყურებლისთვის საკმაოდ საინტერესო შეიძლება იყოს. მართალია, წარმოდგენის მსვლელობისას თანდათან მატულობს ახალი დეტალები და ინტრიგა, მაგრამ საკითხავია რამდენად ემთხვევა მსახიობების გრძნობები და ქმედებები ერთმანეთს და რამდენადაა დამაჯერებელი მათი შესრულების მანერა. სპექტაკლი მთავრდება მსახიობთა ერთნაირი ქორეოგრაფიული მოძრაობებით და განცდით, რომ მათი გმირების ცხოვრებაში არაფერი შეიცვლება. ისინი ისევ ისეთ სულიერ არსებებად დარჩებიან, როგორებიც მაყურებელმა იხილა რუსთაველის თეატრის დასის მსახიობთა შესრულებით.

P.შ. არ შემეძლო უყურადღებოდ დამეტოვებინა 2008 წლის იანვარში მარიამ ჩუბინიძის მიერ გამოქვეყნებული სტატია „სულიერი არსებების“ შესახებ. ის წერს:

„რომეოსა და ჯულიეტას აშკარად გაუმართლათ: ჯერ კიდევ იმიტომ, რომ საუკუნეების წინ ცხოვრობდნენ (და არა 21-ე საუკუნეში), მერე მეორეც ვერონაში (და არა საქართველოში) და მესამე, ცოტა უხერხული სათქმელი კია, მაგრამ შეუღლების შემდეგ რომ ძალიან მალე დატოვეს ეს ქვეყანა და ვერ მოასწრეს ერთმანეთი ყელში ამოსვლოდათ, ესეც თავისებური გამართლებაა.“

----------

„და მე ისევ ვფიქრობ, რომ რომეოსა და ჯულიეტას მართლაც გაუმართლათ იმიტომ, რომ მაიკოსა და თემიკოსგან განსხვავებით მათმა სევდიანმა ისტორიამ უპრეტენზიოდ გაუძლო დროს.“

Read More →

კარლო გოცის "ქალი-გველი"

მაკო გოჩაშვილი

გასული საუკუნის მიწურულს, 1998 წელს რეჟისორებმა რობერტ სტურუამ და დავით საყვარელიძემ შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში კარლო გოცის ორმოქმედებიანი ფეერია “ქალი-გველი” დადგეს. სპექტაკლი იმდენად სრულყოფილი გამოვიდა, რომ მას რობერტ სტურუას საუკეთესო ნამუშევრების სიაში მიუჩინეს ადგილი. რობერტ სტურუასა და დავით საყვარელიძის რეჟისურამ, გოგი-ალექსი მესხიშვილის მხატვრობამ, გია ყანჩელის მუსიკამ და გია მარღანიას ქორეოგრაფიამ არაჩვეულებრივი სინთეზი შექმნა. სპექტაკლში ერთმანეთს შეერწყა იტალიური და ქართული ტრადიციები და მთლიანობაში ოთხ საათიანი ზღაპრული, მომაჯადოვებელი წარმოდგენა შედგა.

კარლო გოციმ 1762 წელს თავისი მეხუთე ფიაბა “ქალი-გველი” დაწერა, რომლის მოქმედების ადგილად, რაც არ უნდა გასაკვირის იყოს, თბილისი, თბილისის შემოგარენი და ზღაპრული უდაბნო შეარჩია. სიუჟეტი უკვდავი ქერესტანისა და თბილისის მეფის, ფარუსკადის სიყვარულის თემაზე ააგო. უამრავი დაბრკოლების მიუხედავად, ზღაპარს ტრადიციულად ბედნიერი დასასრული აქვს. რუსთაველის თეატრის სცენაზე დადგმული “ქალი-გველის” მთავარი როლის შემსრულებელი მსახიობები დავით დარჩია და ნინო კასრაძე არიან. სპექტაკლში მონაწილე ყველა მსახიობი უდიდესი გატაცებით ასრულებს თავის როლს. ისინი მრავალგზის გვახსენებნენ, რომ სცენაზე თამაშობენ და წარმოდგენა, რომელიც ასე გვატყვევებს, იმ თეატრალური სამყაროს ნაწილია, რომელიც კარლო გოციმ შექმნა კომედია დელ არტეს კანონებზე დაყრდნობით.

განსაკუთებული აღნიშვნის ღირსნი კარლო გოცის დრამატურგიის უკვდავი პერსონაჟები, კომედია დელ არტეს ნიღბები არიან, რომლებსაც ტრადიციული სამოსი აცვიათ და სპექტაკლს  განსაკუთრებულ ხიბლს ანიჭებენ. გამორჩეულ სახეს ჰქმნის ზაზა პაპუაშვილი, რომლის შესახებაც ერთ-ერთ გაზეთში ვკითხულობთ: “ზაზა პაპუაშვილის გმირი სპექტაკლის ღერძად იქცა, პაპუაშვილის პანტალონე მართლაც სადღაც ვენეციის ქუჩიდან ადევნებული პანტალონეს ნიღაბია.”

სპექტაკლი “ქალი-გველი” იტალიელი რეჟისორის ჯორჯო სტრელერის ხსოვნას მიეძღვნა. მის შესახებ უამრავი რეცენზია დაიბეჭდა ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენაზე. პიესამ, რომელსაც თვითონ ავტორი თავისი “სულელური” ნაწარმოებების რიცხვს მიაკუთვნებდა, ქართული თეატრის ისტორიაში უდიდესი და უმნიშვნელოვანესი ადგილი დაიკავა.

თეატრმცოდნე თამარ ბოკუჩავას მიერ დაწერილ რეცენზიაში ვკითხულობთ: “რეალობის საკითხიც ძალზედ საინტერესოდ დგას სპექტაკლში “ქალი-გველი”. აქ პირობითი ხდება როგორც რეალურის, ისე არარეალურის ცნება. აქ ყველა რეალობა არარეალურია და ყოველი არარეალური რეალური. რეალობის გასაღები, არარეალურის რეალიზაციის წყარო ადამიანის სულში, გონებაში და სიცოცხლეშია მოქცეული.”

“ქალი-გველის” პრემიერიდან რამდენიმე დღის შემდეგ გამოქვეყნებულ ერთ-ერთ სტატიაში წერია: “სპექტაკლში ბევრი, ერთი შეხედვით შეუთავსებელი ესთეტიკა იყრის თავს და ჰარმონიულ ერთობლიობას ქმნის. აქ შეხვდებით ფარსის, ტრაგედიის, დრამის, კომედიის, ბუფონადის ელემენტებს. ყველა ჟანრს თავისი ადგილი ეთმობა რუსთაველელთა სპექტაკლში და ეს ყველაფერი ისე ბუნებრიად და ძალდაუტანებლად ხდება, თითქოს ახლა, ამ წუთას იბადება ყოველივე ეს.”

სპექტაკლმა “ქალი-გველი” აუდიტორიის უდიდესი მოწონება დაიმსახურა და წლების განმავლობაში რუსთაველის თეატრის რეპერტუარში რჩებოდა. რაც შეეხება თვითონ პიესას, ის სრულიად ამართლებს ავტორის სიტყვებს: “ახალ ზღაპრულ სანახაობათა სირთულე ის არის, რომ თავიდან ავიცილოთ ერთფეროვნება და მოვიგონოთ ახალი, ძლიერი სიტუაციები...”

Read More →